Η ετήσια έρευνα της Isalos.net συνεχίζει και φέτος μια παράδοση πολλών ετών, η οποία εκκίνησε εντός της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Τα ερωτήματα που τίθενται στους πρωτοετείς σπουδαστές των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού της Ελλάδας παραμένουν πάντοτε επίκαιρα, σκιαγραφώντας τις φιλοδοξίες και τις βλέψεις των φερέλπιδων ναυτικών της χώρας μας.

Μεθοδολογία

Για την έρευνα δημιουργήθηκε ερωτηματολόγιο το οποίο αποτελούνταν από 24 ερωτήσεις. Το ερωτηματολόγιο διαμοιράστηκε στους πρωτοετείς σπουδαστές και σπουδάστριες των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού (ΑΕΝ) ηλεκτρονικά το διάστημα Ιανουαρίου-Μαρτίου 2025, ενώ οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες βρίσκονταν στο πρώτο έτος των σπουδών τους, και συμπληρώθηκε ανώνυμα.

Το ερωτηματολόγιο που διαμοιράστηκε στους πρωτοετείς σπουδαστές και σπουδάστριες αποτελούνταν, ως επί το πλείστον, από ερωτήσεις κλειστού τύπου, ώστε να συλλεχθούν οι αυθόρμητες απαντήσεις των σπουδαστών στον συντομότερο δυνατό χρόνο. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρησιμοποιήθηκαν υβριδικές ερωτήσεις (ανοιχτού και κλειστού τύπου), ώστε να καταγραφούν απαντήσεις που πιθανώς δεν είχαν συμπεριληφθεί στις πιθανές επιλογές κατά τον σχεδιασμό του ερωτηματολογίου.

Οι παράγοντες που οδήγησαν τους σπουδαστές στην επιλογή των ναυτικών σπουδών αλλά και οι επιθυμητοί τύποι πλοίων για μετέπειτα εργασία παρουσιάστηκαν με τυχαία σειρά, προκειμένου να διασφαλιστεί –όσο το δυνατόν περισσότερο– η αμεροληψία των σπουδαστών. Στις παραπάνω ερωτήσεις χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο μέτρησης κλίμακα τύπου Likert από 1 (μικρότερος βαθμός ενδιαφέροντος) έως 5 (μεγαλύτερος βαθμός ενδιαφέροντος).

Οι δημογραφικές ερωτήσεις που σχετίζονται με το φύλο, την ηλικία και το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα φιλοξενήθηκαν στο τέλος του ερωτηματολογίου, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, προκειμένου να συλλεχθούν ειλικρινείς απαντήσεις.

Βασικά χαρακτηριστικά δείγματος

Από τις έντεκα Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού της Ελλάδας ελήφθησαν 954 απαντήσεις πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών, δηλαδή 61,2% του συνόλου των πρωτοετών4. Συνολικά, οι πρωτοετείς ανέρχονται στους 939 σε Σχολές Πλοιάρχων και στους 619 σε Σχολές Μηχανικών. Σημειώνεται ότι δεν είναι πλήρεις όλες οι απαντήσεις. Δηλαδή υπάρχουν ερωτήσεις στις οποίες δεν έχουν συμμετάσχει όλοι οι συμμετέχοντες.

Φύλο

Το 82% των συμμετεχόντων είναι άνδρες, ενώ το 18% γυναίκες. Πρόκειται για το τέταρτο συναπτό έτος όπου η κατανομή ανά φύλο είναι ίδια, αντανακλώντας ότι η άνοδος της παρουσίας του γυναικείου φύλου στις ΑΕΝ της Ελλάδας έχει εδραιωθεί.

Σημειωτέον ότι οι περισσότερες συγκρίσεις που θα γίνονται στην έρευνα θα είναι μεταξύ του γυναικείου φύλου και του συνόλου του δείγματος. Η συλλογιστική πίσω από την αποφυγή συγκρί-
σεων μεταξύ ανδρικού φύλου και συνόλου δείγματος είναι απλή: Λόγω του υψηλού αριθμού τους, δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές –στη συντριπτική πλειοψηφία των ερωτήσεων– μεταξύ των απαντήσεων που έχουν δώσει οι πρωτοετείς σπουδαστές σε σύγκριση με τις απαντήσεις επί του συνόλου του δείγματος.

Ηλικία

Ένας στους δύο συμμετέχοντες (51,5%) έχει ηλικία 18 ετών. Για τις πρωτοετείς σπουδάστριες το ποσοστό διαμορφώνεται στο 61%, αντανακλώντας ότι η επιλογή ναυτικών σπουδών συνιστά
επιλογή που είναι πιο εύκολα υλοποιήσιμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες για τους άνδρες παρά για τις γυναίκες. Το 41,1% των συμμετεχόντων έχουν ηλικία μεταξύ 19 και 20 ετών (αντίστοιχο ποσοστό για σπουδάστριες: 32,2%), το 6,9% ηλικία μεταξύ 21 και 24 ετών, ενώ το υπόλοιπο 0,5% ηλικία τουλάχιστον 25 ετών. Οι όποιες καταγραφείσες διαφορές με τις αντίστοιχες έρευνες του 2024 και του 2023 δεν είναι ουσιώδεις.

ΑΕΝ φοίτησης

Οι τρεις μητροπολιτικές ΑΕΝ συνεχίζουν να συγκεντρώνουν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά πρωτοετών: το 28,1% των πρωτοετών φοιτά σε σχολές της ΑΕΝ Ασπροπύργου, το 27,6% σε σχολές της ΑΕΝ Μακεδονίας και το 10,5% σε σχολές της ΑΕΝ Κρήτης.

Η κατανομή που αποτυπώνεται στον χάρτη αφορά τον συνολικό πληθυσμό των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών στις ΑΕΝ της Ελλάδας και όχι την κατανομή του δείγματος, η οποία μπορεί να παρουσιάζει ορισμένες διαφορές ανάλογα με τη συμμετοχή των πρωτοετών της εκάστοτε ΑΕΝ στην έρευνα. Ο πληθυσμός των πρωτοετών κατέστη γνωστός έπειτα από σχετική επικοινωνία με τις ΑΕΝ.

Σχολή φοίτησης

Στις ΑΕΝ της Ελλάδας φοιτούν συνολικά 1.558 νέοι και νέες. Τα επίπεδα αυτά είναι αυξημένα κατά 11,7% έναντι του 2024 (1.395) και κατά 8% έναντι του 2023 (1.442). Το 60% των πρωτοετών (939) σπουδάζουν σε Σχολές Πλοιάρ- χων, ενώ το 40% (619) σε Σχολές Μηχανικών. Όπως και στην
ΑΕΝ φοίτησης, η κατανομή αφορά το σύνολο των πρωτοετών στις ΑΕΝ και όχι μονάχα τους συμμετέχοντες. Η αντίστοιχη κατανομή στην έρευνα του 2024 ήταν 62% σε Σχολές Πλοιάρχων και 38% σε Σχολές Μηχανικών, ενώ σε εκείνη του 2023 63% σε Σχολές Πλοιάρχων και 37% σε Σχολές Μηχανικών. Στις Σχολές Πλοιάρχων καταγράφεται άνοδος 8,6% έναντι του 2024 και 3,8% έναντι του 2023, ενώ στις Σχολές Μηχανικών άνοδος 11,7% έναντι του 2024 και 8% έναντι του 2023.

Τα τελευταία έτη καταβάλλεται μια συντονισμένη προσπάθεια για την προσέλκυση περισσότερων νέων στις ναυτικές σπουδές, ειδικά στις Σχολές Μηχανικών, όπου ο αριθμός των θέσεων που προκηρύσσονται έχει αυξηθεί ραγδαία.

Για το τωρινό ακαδημαϊκό έτος είχαν προκηρυχθεί περίπου 800 θέσεις στις Σχολές Μηχανικών της χώρας. Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες κατά την εγγραφή της παρούσας έρευνας, το ακαδημαϊκό έτος 2025-2026 θα προκηρυχθούν 782 θέσεις σε Σχολές Πλοιάρχων και 777 θέσεις σε Σχολές Μηχανικών.

Όσον αφορά την κατανομή του δείγματος ανά σχολή φοίτησης, δεν καταγράφεται σημαντική διαφορά έναντι του συνόλου του δείγματος, γεγονός που αντανακλά την αντιπροσωπευτικότητά του: το 62% των συμμετεχόντων φοιτούν σε Σχολές Πλοιάρχων, ενώ το 38% σε Σχολές Μηχανικών.

Για ακόμα ένα έτος, οι πρωτοετείς σπουδάστριες επιλέγουν σε σημαντικότερο βαθμό τη Σχολή Πλοιάρχων, με το 85% αυτών να φοιτούν σε Σχολές Πλοιάρχων και μόλις 15% σε Σχολές Μηχανικών. Όσον αφορά τους πρωτοετείς σπουδαστές, το 56,5% φοιτούν σε Σχολές Πλοιάρχων, ενώ το 43,5% σε Σχολές Μηχανικών.

Οι παράγοντες επιλογής σταδιοδρομίας στη ναυτιλία

Το συγκεκριμένο σκέλος της έρευνας εστιάζει στους παράγοντες που επηρέασαν τους σπουδαστές και τις σπουδάστριες να επιλέξουν τη σταδιοδρομία στο ναυτικό επάγγελμα. Λαμβάνονται υπόψη πληθώρα παραγόντων και συγκεκριμένα το κατά πόσο οι γονείς τους εργάζονται εντός της ναυτιλιακής βιομηχανίας, οι λόγοι που ώθησαν τους νέους να σπουδάσουν σε Ναυτική Ακαδημία, το πόσο υποστηρικτικοί ήταν οι γονείς τους στη συγκεκριμένη επιλογή, το κατά πόσο σκοπεύουν να
συνεχίσουν τις σπουδές τους μετά το πρώτο έτος αλλά και οι κυριότεροι παράγοντες που τους οδήγησαν να επιλέξουν το ναυτικό επάγγελμα ευρύτερα.

Γονείς στη ναυτιλία

Το 14% των πρωτοετών απάντησαν ότι τουλάχιστον ένας εκ των γονέων του απασχολείται σε κάποια θέση εργασίας στη ναυτιλιακή βιομηχανία. Το 2024, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 15%, ενώ το 2023 16%. Σημειώνεται ότι το ποσοστό μειώνεται σε 8% εφόσον ληφθούν υπόψη μόνο οι απαντήσεις των
πρωτοετών σπουδαστριών.

Υποστήριξη γονέων στην επιλογή σπουδών

Η γονική υποστήριξη στην επιλογή σπουδών σε Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού παραμένει διαχρονικά σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ανεξαρτήτως του εκπαιδευτικού ή επαγγελματικού υποβάθρου των γονέων.

Το 55,7% των πρωτοετών σπουδαστών και σπουδαστριών απάντησαν ότι οι γονείς τους ήταν «πάρα πολύ» υποστηρικτικοί στην απόφασή τους, ενώ το 27% ότι ήταν «πολύ» υποστηρικτικοί. Μόλις το 4,2% απάντησαν ότι οι γονείς τους ήταν «λίγο» ή «καθόλου» υποστηρικτικοί.

Τα προαναφερθέντα ποσοστά δεν μεταβάλλονται σημαντικά αναλόγως του φύλου ή της σχολής φοίτησης. Αξιοσημείωτες διαφορές καταγράφονται εφόσον ληφθούν υπόψη μόνο οι απαντήσεις των πρωτοετών των οποίων οι γονείς απασχολούνται στη ναυτιλία, οπότε και το ποσοστό εκείνων που χαρακτηρίζουν τους γονείς τους «πάρα πολύ» υποστηρικτικούς αυξάνεται στο 67%.

Βάσει των απαντήσεων των πρωτοετών, ο μέσος όρος υποστήριξης των γονέων ανέρχεται σε 4,3/5, ίσος με εκείνον της έρευνας του 2024. Όπως υπογραμμίστηκε και νωρίτερα, οι γονείς των πρωτοετών εμφανίζονται διαχρονικά ιδιαίτερα υποστηρικτικοί.

Ο μέσος βαθμός υποστήριξης δεν μεταβάλλεται αναλόγως του φύλου (4,33 για τους σπουδαστές και 4,26 για τις σπουδάστριες) ούτε αναλόγως της σχολής φοίτησης (4,3 για τους Πλοιάρχους και 4,34 για τους Μηχανικούς). Ωστόσο, αυξάνεται στο 4,5 εφόσον οι γονείς απασχολούνται στη ναυτιλία.

Περαιτέρω αύξηση του βαθμού υποστήριξης στο 4,6 σημειώνεται εφόσον ο πατέρας των πρωτοετών είναι απόφοιτος ΑΕΝ. Ο βαθμός υποστήριξης είναι εξαιρετικά υψηλός και στις οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες. Το 84% των νέων που ανήκουν σε οικογένειες με μηνιαίο εισόδημα έως €1.000 απάντησαν ότι οι γονείς τους ήταν «πολύ» ή «πάρα πολύ» υποστηρικτικοί στην επιλογή τους να σπουδάσουν σε ΑΕΝ, με τον μέσο βαθμό υποστήριξης να ανέρχεται σε 4,6/5.

Παράγοντες επιλογής σπουδών σε ΑΕΝ

Όπως αναδεικνύεται διαχρονικά από τις έρευνες της Isalos.net, το ενδιαφέρον που επιδεικνύουν οι πρωτοετείς και η προσωπική έρευνα που πραγματοποιούν συνιστούν καθοριστικό παράγοντα στην επιλογή τους να ακολουθήσουν σπουδές σε ΑΕΝ.

Το 45% των πρωτοετών απάντησαν ότι η «προσωπική έρευνα» αποτέλεσε έναν «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα για την επιλογή τους να σπουδάσουν σε ΑΕΝ, ενώ το 34% τον χαρακτήρισαν «πολύ» σημαντικό παράγοντα. Μόλις το 5% απάντησαν ότι ήταν ένας «καθόλου» ή «λίγο» σημαντικός παράγοντας.

Συνεπώς, σχεδόν οκτώ στους δέκα συμμετέχοντες (79%) διακρίνουν την προσωπική έρευνα ως παράγοντα καθοριστικής σημασίας. Εφόσον ληφθούν υπόψη μονάχα οι απαντήσεις
εκείνων των οποίων οι γονείς απασχολούνται στη ναυτιλία, το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται σε 83%.

Όσον αφορά συγκεκριμένα τις πρωτοετείς σπουδάστριες, το 55% χαρακτηρίζει την προσωπική έρευνα έναν «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα. Το 48% των συμμετεχόντων χαρακτήρισαν τον «κοινωνικό τους περίγυρο» ως «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα στην επιλογή τους. Το αντίστοιχο ποσοστό για τις πρωτοετείς σπουδάστριες είναι 42%. Εφόσον ο πατέρας είναι απόφοιτος ΑΕΝ, το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 66%, ενώ, αν κάποιος εκ των γονέων απασχολείται στη ναυτιλία, το ποσοστό διαμορφώνεται σε 63%.

O παράγοντας «απόφοιτοι ΑΕΝ» για ακόμα ένα έτος βρίσκεται στην τρίτη θέση σημαντικότητας για τους συμμετέχοντες, με το 37% να τον χαρακτηρίζουν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα.
Για τους πρωτοετείς σε Σχολές Μηχανικών, το ποσοστό αυξάνεται σε 42%, ενώ για εκείνους των οποίων οι γονείς εργάζονται στη ναυτιλία και εκείνους των οποίων ο πατέρας είναι απόφοιτος ΑΕΝ, το ποσοστό διαμορφώνεται σε 45%.

Το διαδίκτυο και τα social media για ακόμα ένα έτος ξεπερνούν σε σημαντικότητα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το 26% των συμμετεχόντων χαρακτηρίζουν το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα έναντι ποσοστού 18% για τα ΜΜΕ.

Η προβολή της ναυτιλίας και του ναυτικού επαγγέλματος παραμένει περιορισμένη, ενώ, παρότι υπάρχουν πρωτοβουλίες ενημέρωσης τόσο στα social media όσο και στα ΜΜΕ, οι νεότερες γενιές καταδεικνύουν ξεκάθαρη προτίμηση στο διαδίκτυο και στα social media έναντι των ΜΜΕ.

Σημειώνεται ότι ο βαθμός σημαντικότητας του διαδικτύου και των social media μειώνεται στις περιπτώσεις όπου οι γονείς απασχολούνται στη ναυτιλία και στις περιπτώσεις όπου ο πατέρας είναι απόφοιτος ΑΕΝ. Αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση των ΜΜΕ, η σημαντικότητα των οποίων παραμένει σταθερή ανεξαρτήτως κριτηρίου, με εξαίρεση τις πρωτοετείς σπουδάστριες, που απάντησαν κατά 23% ότι αποτέλεσε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα στην επιλογή τους.

Ο παράγοντας «προτάσεις καθηγητών» χαρακτηρίστηκε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικός από το 25% των συμμετεχόντων, με το ποσοστό να μη διαφοροποιείται σημαντικά αναλόγως φύλου ή σχολής φοίτησης.

Παράγοντας με τη μικρότερη σημαντικότητα για τους πρωτοετείς παρέμεινε για ακόμα ένα έτος «οι ημερίδες σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού»: το 13% των συμμετεχόντων τις χαρακτήρισαν «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό παράγοντα.

Απόσπασμα από την αποκλειστική έρευνα των Ναυτικών Χρονικών με τίτλο «Νέοι και νέες στις ναυτικές σπουδές», του έτους 2025. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη την έρευνα στο τεύχος Απριλίου που μπορείτε να βρείτε εδώ.