Στο επίκεντρο της δημόσιας διαβούλευσης βρίσκεται η νέα νομοθετική πρωτοβουλία που αναδεικνύει το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής ως την αρμόδια αρχή για την εγχώρια εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού FuelEU Maritime. Η προτεινόμενη διάταξη, η οποία εντάσσεται σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης, προβλέπει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού είσπραξης και διαχείρισης εσόδων από πρόστιμα σε ναυτιλιακές εταιρείες που δεν εναρμονίζονται με τα νέα περιβαλλοντικά πρότυπα. Η σχετική διάταξη τέθηκε σε διαβούλευση στις 17 Ιουνίου και θα παραμείνει ανοιχτή για σχόλια έως τις 29 Ιουνίου.

Η διαδικασία των προστίμων και ο ρόλος του Πράσινου Ταμείου

Τα έσοδα από τις εν λόγω κυρώσεις χαρακτηρίζονται νομικά ως πράσινοι πόροι. Τα ποσά αυτά αποδίδονται απευθείας στο Πράσινο Ταμείο και διατηρούνται σε ειδικό λογαριασμό, που δημιουργείται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των σκοπών του κανονισμού. Σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία, η αρμόδια αρχή κοινοποιεί το πρόστιμο στην εκάστοτε υπόχρεη εταιρεία μέσω της ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων Fuel EU του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα. Η εξόφληση διενεργείται μέσω τραπεζικής μεταφοράς από χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που λειτουργεί νόμιμα στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, με υποχρεωτική αναγραφή του αριθμού IMO του πλοίου και της διαχειρίστριας εταιρείας στην αιτιολογία της συναλλαγής.

Η πλήρης καταβολή του προστίμου αποτελεί απόλυτη προϋπόθεση προκειμένου να εκδοθεί το απαιτούμενο Έγγραφο Συμμόρφωσης από την αρμόδια αρχή. Παράλληλα, οι εταιρείες που παραβιάζουν αμιγώς διαδικαστικές υποχρεώσεις θα τιμωρούνται με ξεχωριστά διοικητικά πρόστιμα, τα οποία κυμαίνονται από πέντε χιλιάδες έως πενήντα χιλιάδες ευρώ. Αξίζει να σημειωθεί πως οι συγκεκριμένοι πόροι εξαιρούνται νομικά από τον γενικό περιορισμό του ποσοστού 2,5% που ισχύει παραδοσιακά για τη διάθεση των διαθεσίμων του Πράσινου Ταμείου.

Κριτήρια και άξονες πράσινων χρηματοδοτήσεων

Η διοχέτευση των συγκεντρωμένων κεφαλαίων στην πραγματική οικονομία θα υλοποιείται μέσω στοχευμένων χρηματοδοτικών προγραμμάτων που καταρτίζει το Υπουργείο Ναυτιλίας. Βασικά κριτήρια αξιολόγησης και επιλεξιμότητας αποτελούν η πλήρης συμβατότητα με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για το κλίμα, η διαχειριστική επάρκεια των φορέων υλοποίησης, η τεχνική και οικονομική βιωσιμότητα των έργων και η αυστηρή εναρμόνιση με το πλαίσιο περί κρατικών ενισχύσεων.

Οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται ρητά σε συγκεκριμένους άξονες προτεραιότητας. Οι δράσεις περιλαμβάνουν:

• Την έμπρακτη στήριξη του στόλου για τη χρήση ναυτιλιακών καυσίμων χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος.
• Την ανάπτυξη και την εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών που μειώνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των πλοίων.
• Την κατασκευή και την αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών στους ελληνικούς λιμένες, με έμφαση στις εγκαταστάσεις ανεφοδιασμού εναλλακτικών καυσίμων και στα συστήματα ηλεκτρικής τροφοδοσίας από ξηράς.
• Τη χρηματοδότηση περιβαλλοντικών μελετών και εξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών.

Δικαιούχοι και θεσμική διαφάνεια

Τελικοί δικαιούχοι αυτών των χρηματοδοτήσεων ορίζονται οι πλοιοκτήτριες και διαχειρίστριες εταιρείες, οι φορείς διοίκησης λιμένων ανεξαρτήτως του ιδιοκτησιακού τους καθεστώτος, καθώς και πανεπιστημιακά ιδρύματα ή ερευνητικά κέντρα που εξειδικεύονται στη ναυτιλιακή ενεργειακή μετάβαση.

Για τη διασφάλιση της απόλυτης διαφάνειας, η αρμόδια αρχή οφείλει να δημοσιεύσει μια αναλυτική έκθεση διάθεσης των εσόδων έως την 30ή Ιουνίου 2030, με υποχρέωση επικαιροποίησης ανά πενταετία και επίσημη κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τέλος, το νομικό πλαίσιο εξασφαλίζει την άμεση συμμετοχή εκπροσώπου του Υπουργείου Ναυτιλίας στο Διοικητικό Συμβούλιο του Πράσινου Ταμείου κατά τις συνεδριάσεις που αφορούν τους πόρους του Fuel EU, ενώ προβλέπει την παρακράτηση ποσοστού έως 2% από τα έσοδα του προηγούμενου έτους αποκλειστικά για την κάλυψη των λειτουργικών εξόδων του Ταμείου.

Στόχος

Συμπερασματικά, με τη συγκεκριμένη ρύθμιση η Πολιτεία επιχειρεί να διαχειριστεί τις οικονομικές επιπτώσεις του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού για τη ναυτιλία. Ο βασικός σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία ενός ανταποδοτικού μηχανισμού διαχείρισης των πόρων. Ως εκ τούτου, τα έσοδα από τα επιβαλλόμενα πρόστιμα δεν θα ενσωματώνονται στον γενικό κρατικό προϋπολογισμό, αλλά θα δεσμεύονται σε ειδικό λογαριασμό στο Πράσινο Ταμείο. Ο δεδηλωμένος σκοπός του υπουργείου είναι τα συγκεντρωμένα κεφάλαια να κατευθύνονται αποκλειστικά σε στοχευμένες χρηματοδοτήσεις για την ενεργειακή μετάβαση των πλοίων και τον εκσυγχρονισμό των λιμενικών υποδομών, προκειμένου να μετριαστεί το κόστος της αποανθρακοποίησης για τον κλάδο.