Βαλτική συμμαχία για μπλόκο στα ρωσικά σιτηρά

Την απαγόρευση της διαμετακόμισης ρωσικών σιτηρών μέσω ευρωπαϊκού εδάφους ζητούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα πλήττει ουκρανικά λιμάνια και πλοία, ενώ παράλληλα αναζητά εναλλακτικές οδούς για τις δικές της αγροτικές εξαγωγές.

Το κοινό αίτημα διατυπώνεται σε επιστολή που απευθύνεται στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Οι τρεις χώρες ζητούν επίσης την ενίσχυση των ευρωπαϊκών «Λωρίδων Αλληλεγγύης» (Solidarity Lanes) για την Ουκρανία, καθώς και τη λήψη μέτρων ώστε να αποτρέπεται η διάθεση στις διεθνείς αγορές σιτηρών που προέρχονται από κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη.

Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ρωσικές εξαγωγές σιτηρών μετατοπίζονται από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Βαλτική και άλλα λιμάνια, καθώς οι αυξανόμενοι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα περιορίζουν τη δραστηριότητα στη Μαύρη και στην Αζοφική Θάλασσα.

Σύμφωνα με στοιχεία της IFCHOR Galbraiths, οι φορτώσεις ρωσικών σιτηρών από λιμάνια της Βαλτικής και της ηπειρωτικής Ρωσίας αυξήθηκαν περισσότερο από πενταπλάσια τον Σεπτέμβριο, φτάνοντας τους 1,16 εκατ. τόνους. Αντίθετα, οι φορτώσεις από τη Μαύρη και την Αζοφική Θάλασσα υποχώρησαν από 1,39 εκατ. τόνους σε μόλις 201.000 τόνους.

Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο της Βαλτικής στις συνολικές φορτώσεις αυξήθηκε από 12,6% σε 80,7%. Παρά τη μετατόπιση αυτή, ωστόσο, οι συνολικές ρωσικές φορτώσεις σιτηρών μειώθηκαν κατά 16% σε μηνιαία βάση.

Η Ρωσία υποστηρίζει τη μεταφορά της εξαγωγικής δραστηριότητας προς εναλλακτικές διαδρομές μέσω επιδοτήσεων στις σιδηροδρομικές μεταφορές, μετατροπών τερματικών σταθμών και ελαφρύνσεων στους εξαγωγικούς δασμούς. Ωστόσο, η χρήση λιμανιών της Βαλτικής για την εξυπηρέτηση αγορών όπως η Αίγυπτος συνεπάγεται υψηλότερο κόστος, κατά περίπου 30-35% ανά τόνο.

Μια ενδεχόμενη απαγόρευση της ΕΕ δεν θα επηρέαζε άμεσα τις φορτώσεις από ρωσικά λιμάνια, όπως το Ust-Luga και το Vysotsk. Θα περιόριζε όμως τη δυνατότητα αξιοποίησης ευρωπαϊκών λιμανιών και χερσαίων διαδρόμων ως εναλλακτικών πυλών για τη μεταφορά ρωσικών σιτηρών.

Σε εθνικό επίπεδο, η Εσθονία έχει ήδη απαγορεύσει τη διαμετακόμιση ρωσικών και λευκορωσικών σιτηρών μέσω των λιμανιών της, ενώ η Λετονία έχει ενισχύσει τους ελέγχους για την επαλήθευση της προέλευσής τους.

Την ίδια ώρα, οι επιθέσεις κατά πλοίων σε ύδατα της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τα ασφάλιστρα αυξήθηκαν από περίπου 0,1% σε 0,5% της αξίας του πλοίου, επιβαρύνοντας το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στις εμπορικές διαδρομές που χρησιμοποιούν οι Ουκρανοί εξαγωγείς σιτηρών, σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα παραμένει κρίσιμο ζήτημα για το διεθνές εμπόριο αγροτικών προϊόντων.