Σε μια εποχή κατά την οποία οι ναυτότοποι της χώρας δοκιμάζονται από τη δημογραφική συρρίκνωση και υπολείπονται επαγγελματικών διεξόδων, οι πρωτοβουλίες για την εξοικείωση των νέων με τα επαγγέλματα της θάλασσας αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο κ. Κοκκίνης, με λόγο βαθιά βιωματικό, αναλύει γιατί η αναζωογόνηση της ναυτοσύνης σήμερα δεν συνιστά απλώς ζήτημα επαγγελματικού προσανατολισμού, αλλά ταυτότητας και κοινωνικής συνοχής.

-Η Άνδρος αποτελεί ένα νησί με σπουδαία ναυτική κληρονομιά, που όμως τα τελευταία χρόνια αδυνατεί να εμπνεύσει νέους και νέες να ασχοληθούν με τα επαγγέλματα της θάλασσας. Πώς μπορούν σήμερα σημαντικοί ναυτότοποι της χώρας μας να αποτελέσουν πυξίδα για την απασχόληση των νέων και, εν γένει, για τη ναυτοσύνη των Ελλήνων;

Η ερώτηση αυτή ανοίγει ένα μεγάλο θέμα, πέραν της προσέλκυσης νέων προς τα επαγγέλματα της θάλασσας. Όντως, η Άνδρος, όπως και πολλοί άλλοι ναυτότοποι με σημαντική ναυτική κληρονομιά, αλλά και γενικότερα η ελληνική περιφέρεια, αντιμετωπίζουν παρόμοια θέματα. Το βασικό θέμα από όπου πηγάζουν όλα τα υπόλοιπα είναι το δημογραφικό/πληθυσμιακό, που κατ’ επέκταση επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα, την κοινωνική ζωή, τις κρατικά χρηματοδοτούμενες υποδομές, τις τοπικές διοικήσεις και γενικότερα την κοινωνική δομή και συνοχή.

Η Άνδρος δεν είναι πια ένα πλούσιο νησί, αλλά ένα νησί με πλούσια οικονομική ιστορία. Αυτή δημιουργήθηκε από την ενασχόληση του τοπικού πληθυσμού με τη θάλασσα και από το καινοτόμο πνεύμα εφοπλιστών από το νησί, που υιοθέτησαν αρκετά γρήγορα την ατμοκίνηση για την πρόωση των πλοίων τους, έναντι των ιστίων. Με αυτή την οικονομική δραστηριότητα και ανάπτυξη, οι επιχειρηματίες της θάλασσας άντλησαν ανθρώπινους πόρους από το νησί, από τους οποίους εξαρτήθηκε η επιτυχία αυτής. Για να τους διατηρήσουν, αλλά και να συνεχίσουν να αντλούν περισσότερους, προέβησαν σε κοινωφελή έργα και παροχές αντίστοιχων της τωρινής Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Αυτή η αλυσίδα δράσεων δημιούργησε την κοινωνική κουλτούρα της Άνδρου, που έχει βαθιές επιρροές από την κοινωνία του πλοίου, που φτάνει μέχρι τώρα.

Η ναυτιλιακή δραστηριότητα στην Άνδρο και οι επιτυχημένες επιχειρηματικά οικογένειες σε αυτήν άρχισαν να φεύγουν με το οικονομικό κραχ του 1929. Με την αστυφιλία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ακολούθησαν σιγά σιγά και οικογένειες ναυτικών προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα και στο εξωτερικό. Μετά τη ναυτιλιακή κρίση των αρχών της δεκαετίας του 1980 και τη μαζική υιοθέτηση ξένων πληρωμάτων στην ελληνική ναυτιλία, έσπασε η σχέση ανταλλαγής πόρων μεταξύ των επιχειρηματιών και του τοπικού πληθυσμού και η κοινωφελής προσφορά προς το νησί μετατράπηκε από το αντίστοιχο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης σε φιλανθρωπία, δηλαδή από αναπτυξιακή προσφορά σε συντήρηση, άρα και από δυναμική και στρατηγική σε παθητική.

Ο πληθυσμός της Άνδρου δεν έχει σταματήσει να φθίνει και η έλλειψη οικονομικής δραστηριότητας, πέραν της βραχύβιας εποχιακής τουριστικής δραστηριότητας, δεν βοηθάει σε αυτό. Οι νέοι άνθρωποι, κατ’ αρχάς για να μείνουν στο νησί και κατά δεύτερον για να αποφασίσουν να παραμείνουν στα επαγγέλματα της θάλασσας και να συνεχίσουν αυτή την παράδοση αιώνων του έθνους μας, πρέπει να εμπνευστούν! Εκεί πάσχουμε. Το να ζεις κοντά στη φύση είναι κάτι που όλο και περισσότεροι το επιθυμούμε, αλλά πρέπει να νιώθουμε καλά και με την απασχόλησή μας, η οποία θα δίνει σε εμάς και στον κοινωνικό μας περίγυρο οικονομικά βιώσιμη διαβίωση.

Αν θέλουμε να διατηρήσουμε τους ναυτότοπούς μας ως βιώσιμους ναυτότοπους που θα συνεχίσουν να παράγουν ναυτοσύνη, πρέπει να αναδείξουμε τη ναυτική ιστορία του τόπου μέσω τοπικών μουσείων, βιωματικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αναβάθμισης της ναυτικής μας παιδείας και εκπαίδευσης σε υψηλού ποιοτικού επιπέδου, της ενθάρρυνσης της επιστροφής ναυτιλιακής δραστηριότητας στους ναυτότοπους (όπως βλέπουμε στη Χίο και στην Κάλυμνο) και άλλων παρεμφερών οικονομικών δραστηριοτήτων.

Γενικότερα, μέσω τοπικού στρατηγικού σχεδιασμού αναγεννητικής ανάπτυξης, αξιοποιώντας τις κλίσεις και τις ιστορικές δραστηριότητες του κάθε τόπου και προσαρμόζοντας παράλληλα το τοπικό τουριστικό προϊόν.

-Το «ALVEI» έχει μια μοναδική ιστορική διαδρομή — από αλιευτικό ρέγκας το 1920 στη Σκωτία σε ναρκαλιευτικό του Βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ποια είναι για εσάς η σημασία της αξιοποίησής του τόσο ιστορικού σκάφους σε εκπαιδευτικά προγράμματα νέων και τι πιστεύετε ότι προσθέτει στη μαθησιακή εμπειρία σε σχέση με ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πλοίο; Αντιλαμβάνονται σήμερα οι νέοι τη σημασία της ναυτικής ιστορίας/παράδοσης;

Το «ALVEI», ως πλατφόρμα ναυτικής εκπαίδευσης και καλλιέργειας χαρακτήρα, με την ιστορική του διαδρομή, την ιστιοφορία και τις διαστάσεις του είναι η ιδανική. Η ιστορική του διαδρομή ικανοποιεί τη σύνδεση με το παρελθόν, όπως ανέφερα παραπάνω, δημιουργώντας στους συμμετέχοντες δέος, έμπνευση, ταυτότητα και σύνδεση με όλους όσοι έβαλαν ψυχή στο σκάφος και με τα μέρη που επισκέφτηκε. Η ενασχόληση με αντικείμενα, συσσωματώσεις, οργανισμούς, ακόμα και εταιρείες που έχουν βαθιές ρίζες, δίνει δύναμη και αίσθηση ευθύνης και καθήκοντος στο να διατηρηθούν, να εξελιχθούν και να συνεχίζουν να δημιουργούν αξία, ώστε να μπορέσουν να παραδοθούν και να συνεχίσουν με τους επόμενους. Ως πρώτο μάθημα, είναι πολύ σημαντικό, γιατί υποτάσσει τον εγωισμό και καλλιεργεί μακροπρόθεσμο όραμα, το οποίο χρειαζόμαστε, και ως έθνος και ως ναυτιλιακή βιομηχανία.

Η σωστή διαδοχή και η παράδοση της τεχνογνωσίας στις επόμενες γενιές είναι κρίσιμα στοιχεία ναυτοσύνης, όπως η παράδοση της βάρδιας για την ασφαλή συνέχεια του ταξιδιού. Η ιστιοφορία του είναι πλούσια, με πολλά και πολλαπλών χρήσεων πανιά, και είναι ιδανική για εκπαίδευση, χειρισμό αλλά και απασχόληση αρκετών συμμετεχόντων για την καλλιέργεια, πέραν των τεχνικών γνώσεων, ομαδικότητας, συνεργασίας και ηγεσίας. Οι διαστάσεις και η χωρητικότητά του δημιουργούν συνθήκες πολύ κοντινής διαβίωσης, που καλλιεργούν σεβασμό μεταξύ των συμμετεχόντων, διαχείριση διαπροσωπικών σχέσεων, ιεραρχική δομή, διαχείριση περιορισμένων πόρων και πολυεπίπεδη προσωπική ανάπτυξη.

Παράλληλα, στον γεωγραφικό χώρο όπου θα δραστηριοποιηθεί (Ανατολική Μεσόγειο) έχει τη δυνατότητα να επισκεφτεί μικρά και απομονωμένα λιμάνια, σε νησιά και παράκτιες περιοχές, όλον τον χρόνο, δίνοντας τη δυνατότητα σε τοπικούς πληθυσμούς να γνωρίσουν τη θάλασσα ως συμμετέχοντες και να βγουν από την απομόνωσή τους με τον μοναδικό τρόπο που το επιτυγχάνει ένα πλοίο όταν καταφθάνει σε έναν τόπο, με τη ζωντάνια που φέρνει. Όπως καταλαβαίνετε, η ναυτοσύνη είναι μια λέξη που περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω.

Δεν είναι συγκρίσιμο ένα πλοίο παραδοσιακής ιστιοναυτικής εκπαίδευσης, σαν το «ALVEI», με ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πλοίο· είναι συμπληρωματικά. Ένα πλοίο σαν το «ALVEI» είναι η βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί μια σύγχρονη κατευθυνόμενη ναυτική εκπαίδευση σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πλοίο. Το «ALVEI» είναι η αλφαβήτα, είναι καλλιέργεια της ναυτοσύνης -με ό,τι αυτό συμπεριλαμβάνει- πάνω στην οποία χτίζεις τις νέες τεχνολογίες και απαιτήσεις της σύγχρονης ναυτιλιακής βιομηχανίας. Αυτό δεν είναι μόνο για τους μελλοντικούς ναυτικούς, αλλά και για τα μελλοντικά στελέχη των επιχειρήσεων, διατηρώντας το συγκριτικό πλεονέκτημα με γερά θεμέλια, που είναι η κατανόηση του πλοίου και της ζωής σε αυτό, δηλαδή η παραγωγή του ναυτικού έργου, μειώνοντας το επικοινωνιακό κενό που υπάρχει τώρα μεταξύ του γραφείου και του πλοίου.

Για να καταλάβουν οι νέοι τη σημασία της ναυτικής ιστορίας και παράδοσης, πρέπει να τη ζήσουν βιωματικά. Μέχρι τώρα οι ευκαιρίες και οι δυνατότητες για κάτι τέτοιο είναι περιορισμένες στην Ελλάδα. Εγώ είχα την ευκαιρία να ταξιδέψω σε ένα πλοίο στα δεκαπέντε μου. Αυτή η ευκαιρία δεν είναι διαθέσιμη γενικά· το ταξίδι με το «ALVEI» σού τη δίνει. Σου βάζει το μικρόβιο και τον σπόρο της θάλασσας, κι αν υπάρχει γόνιμο έδαφος, μεγαλώνει και δημιουργεί θαλασσάνθρωπους που θέλουν αυτόν τον τρόπο ζωής. Ως εκ τούτου, αυξάνεται η διατήρηση στελεχών στο ναυτικό επάγγελμα και γίνεται πιο αποδοτική η επένδυση σε αυτούς. Αλλά και αυτοί που δεν θα επιλέξουν το ναυτικό επάγγελμα και τη ναυτιλιακή βιομηχανία θα πάρουν μοναδικά μαθήματα ζωής, που μόνο η θάλασσα, σαν γυαλόχαρτο της ψυχής, μπορεί να δώσει.

-Πώς βλέπετε την Ελλάδα σε σχέση με την κοινωνική καινοτομία στον τομέα της ναυτικής εκπαίδευσης; Τέτοιες πρωτοβουλίες βρίσκουν σήμερα αποδέκτες στη χώρα μας; Υπάρχουν παραδείγματα καλών πρακτικών από το εξωτερικό που σας εμπνέουν;

Νιώθω ότι στην Ελλάδα είμαστε πίσω στην κοινωνική καινοτομία σε σχέση με θέματα που αφορούν και άπτονται της ναυτιλιακής βιομηχανίας, όπως είναι η ναυτική εκπαίδευση. Υπάρχουν σημαντικές επενδύσεις κεφαλαίων από ευπατρίδες ιδιώτες, ιδρύματα και από το κράτος, αλλά, κρίνοντας από τα αποτελέσματα, νιώθω ότι πάσχουν από αναγεννητικό στρατηγικό σχεδιασμό και μακροπρόθεσμο όραμα.

Την ιστιοναυτική εκπαίδευση σε μεγάλα ιστιοφόρα την έχουμε ξεχάσει στην Ελλάδα, δεν την κατανοούμε. Το εκπαιδευτικό ιστιοφόρο «Ευγένιος Ευγενίδης» σταμάτησε να κάνει τέτοια ταξίδια πολλά χρόνια πριν παροπλιστεί. Το πολεμικό ναυτικό, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την απώλεια του τελευταίου εκπαιδευτικού ιστοφόρου «Άρης», δεν ενέταξε ξανά αυτού του είδους την εκπαίδευση στο πρόγραμμά του, και έτσι αυτά τα σκάφη έμειναν σε πίνακες, γκραβούρες, τάματα, γραμματόσημα και κέρματα. Έχουν έρθει άλλα δύο τέτοια ιστιοφόρα σε ελληνικά χέρια, αλλά δεν έχουν καταφέρει να ενεργοποιηθούν για τον εκπαιδευτικό τους σκοπό ακόμη. Αυτά τα σκάφη είναι ένα υβρίδιο μεταξύ ιστιοπλοϊκού και εμπορικού πλοίου. Χρησιμοποιούν τον άνεμο για πρόωση, άρα χρειάζονται γνώσεις ιστιοπλοΐας, όμως η διοίκηση και η κοινωνική τους δομή είναι όπως ενός εμπορικού πλοίου. Ανάλογη είναι και η κουλτούρα των αξιωματικών και του πληρώματος αυτών, που ακόμη δεν την έχουμε στην Ελλάδα και στοχεύουμε να την καλλιεργήσουμε σε συνεργασία με πληρώματα και εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού.

Προσωπικά, έμαθα την ύπαρξή τους και την αξία τους μετά την ίδρυση της Πρωτεύς. Κατά την αναζήτηση πλοίων ώστε να στείλουμε μαθητές λυκείου να ζήσουν την εμπειρία που έζησα στα δεκαπέντε μου, ένας φίλος και συμφοιτητής από την Τουρκία, ο Ozgur Cubuk, μου είπε ότι εκείνος, σε ηλικία δεκαεπτά ετών, είχε πάει σε ένα ρωσικό εκπαιδευτικό ιστιοφόρο, το «SEDOV». Μου είπε επίσης για τους διεθνείς αγώνες μεγάλων ιστιοφόρων που γίνονται τα καλοκαίρια στη βόρεια Ευρώπη. Έτσι, δημιουργήθηκε το πιλοτικό πρόγραμμα υποτροφιών ιστιοναυτικής εκπαίδευσης «ΕΙΔΟΘΕΑ», που έτρεξε σε συνεργασία με δύο νορβηγικά ιστιοφόρα, το «Sorlandet» και το «Christian Radich», από το 2014 έως το 2016, στο οποίο συμμετείχαν δεκατέσσερα αγόρια και κορίτσια, ηλικίας 15-17 χρονών, κυρίως από τις Κυκλάδες, με φανταστικά αποτελέσματα.

Τα παραπάνω μας ενθάρρυναν να στοχεύσουμε στην απόκτηση ενός τέτοιου σκάφους για την περιοχή μας. Είμαστε ακόμη σε επαφή με τη μεγάλη πλειοψηφία όλων των υποτρόφων και είναι κοντά μας μέχρι και τώρα, που παραλάβαμε το «ALVEI». Συγκεκριμένα, η Λέα Στάλμαν (ΕΙΔΟΘΕΑ 2015) από την Άνδρο, η οποία είναι η μόνη ναυτικός από την Ελλάδα που εργάζεται ως πλήρωμα σε μεγάλα ιστιοφόρα και τώρα σπουδάζει στη Δανία για να γίνει αξιωματικός, επιθεώρησε το «ALVEI» στο Άμστερνταμ πριν συμφωνήσουμε στην απόκτησή του. Επίσης, ο Νίκος Γαρύφαλλος (ΕΙΔΟΘΕΑ 2014), φούρναρης στο επάγγελμα, επίσης από την Άνδρο, επιβιβάστηκε στο «ALVEI» στη Λισαβόνα, εντάχθηκε στο δεκατετραμελές πλήρωμά της από δώδεκα διαφορετικές χώρες και την ταξίδεψε μέχρι την παράδοσή της στην Κοιλάδα Ερμιονίδας. Δεν παραλείπονται όλα τα υπόλοιπα παιδιά, τώρα νεαροί ενήλικες, που είναι έτοιμοι να βοηθήσουν στην ενεργοποίηση του «ALVEI». Όπως βλέπετε οι καλές πρακτικές με τις οποίες ήρθαμε σε επαφή από το εξωτερικό δεν ενέπνευσαν μόνο εμένα, αλλά και όλους τους συμμετέχοντες του πιλοτικού προγράμματος, γεγονός που συνιστά απόδειξη της αξίας του.

Απόσπασμα από τη συνέντευξη του κ. Κοκκίνη στο τεύχος Δεκεμβρίου, το οποίο μπορείτε να αποκτήσετε πατώντας εδώ.