Με στόχο τη βαθύτερη κατανόηση του ηφαιστειακού συστήματος στην ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης ξεκίνησε μια νέα διεθνής ερευνητική αποστολή, με επικεφαλής το ερευνητικό κέντρο GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel και τη συμμετοχή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Ένας από τους στόχους του προγράμματος θα είναι η μετάδοση σε πραγματικό χρόνο δεδομένων από την περιοχή.

Η ωκεανογραφική αποστολή Μ215 ξεκίνησε από το Ηράκλειο της Κρήτης και βρίσκεται στην περιοχή της Σαντορίνης. Σε απόσταση μόλις επτά χιλιομέτρων βορειοανατολικά της Σαντορίνης βρίσκεται το υποθαλάσσιο ενεργό ηφαίστειο Κολούμπο, μέρος μιας αλυσίδας περισσότερων από 20 υποθαλάσσιων ηφαιστείων που συγκροτούν το ηφαιστειακό πεδίο Σαντορίνης-Κολούμπου.

Κεντρικός άξονας της αποστολής είναι η δοκιμή και επέκταση καινοτόμων συστημάτων παρακολούθησης, τα οποία στο μέλλον μπορούν να συμβάλουν σε πιο αποτελεσματική έγκαιρη προειδοποίηση για σεισμικά και ηφαιστειακά φαινόμενα.

Στις αρχές του 2025, η Σαντορίνη βρέθηκε σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, καθώς σε διάστημα λίγων εβδομάδων καταγράφηκαν περισσότερες από 28.000 σεισμικές δονήσεις.

Η ανάλυση δεδομένων από το GEOMAR και το γερμανικό ερευνητικό κέντρο γεωεπιστημών «GFZ Helmholtz-Zentrum für Geoforschung» έδειξε ότι το σεισμικό σμήνος του 2025 προκλήθηκε από μετακίνηση μάγματος σε μεγάλο βάθος. Με την αποστολή M215, οι επιστήμονες επιδιώκουν να κατανοήσουν καλύτερα πώς αντιδρούν τα ηφαιστειακά συστήματα και ποια πιθανά σενάρια μπορεί να προκύψουν στο μέλλον.

Η συστηματική συλλογή θαλάσσιων δεδομένων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την καλύτερη κατανόηση της σεισμικής δραστηριότητας της περιοχής και για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ των μαγματικών διεργασιών και της ενεργής τεκτονικής.

Η καθηγήτρια Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, Παρασκευή Νομικού, υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η συνεχής παρακολούθηση του ηφαιστείου Κολούμπου και της ευρύτερης περιοχής έχει σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο. Η θαλάσσια έρευνα υλοποιείται μέσα από διεθνείς συνεργασίες, με στόχο την αξιόπιστη ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και την αποτροπή της παραπληροφόρησης και του αδικαιολόγητου πανικού».

Κατά τη διάρκεια της νέας αποστολής, θα εγκατασταθούν και θα ανακτηθούν σταθμοί μέτρησης και θα πραγματοποιηθούν εκτεταμένες γεωφυσικές έρευνες. Τον Δεκέμβριο του 2024 είχαν τοποθετηθεί σεισμογράφοι, η αξία των οποίων είναι πολύ σημαντική ερευνητικά, καθώς έχουν παραμείνει έναν χρόνο στον βυθό, μέσα και γύρω από το ηφαίστειου του Κολούμπου, οπότε έχουν καταγράψει το πριν, τη διάρκεια και το μετά της σεισμικής κρίσης. Οι σεισμογράφοι αυτοί θα ανασυρθούν κατά τη διάρκεια της παρούσας αποστολής, προκειμένου να δώσουν πληροφορίες για τις δυναμικές αλλαγές στο ηφαιστειακό σύστημα.

Ένας από τους στόχους της αποστολής είναι η δοκιμή ενός νέου, ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης, το οποίο θα συμπληρώνει τα υπάρχοντα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Μέχρι σήμερα, αυτά βασίζονται κυρίως σε σεισμογράφους και δίκτυα GPS στην ξηρά.

Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν τα MOLA (Modular Ocean Lander), μικρές αυτόνομες συσκευές, που καταγράφουν ήχους, θερμοκρασία και συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στον βυθό και επικοινωνούν μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο. «Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε μακροπρόθεσμα είναι η μετάδοση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Νομικού.

«Η συνεργασία του Υποθαλάσσιου Ηφαιστειακού Παρατηρητηρίου Σαντορίνης (SANTORY) με το πρόγραμμα MULTI-MAREX αναδεικνύει νέες, καινοτόμες προσεγγίσεις στην παρακολούθηση του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπου σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, με απευθείας μετάδοση δεδομένων από τον βυθό. Παράλληλα, η αξιοποίηση αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων επιτρέπει τη λεπτομερή χαρτογράφηση περιοχών, όπου έχουν παρατηρηθεί εκπομπές αερίων, ενώ η υψηλής ανάλυσης οπτικοποίηση του υδροθερμικού πεδίου του Κολούμπου, με εξειδικευμένο υποβρύχιο εξοπλισμό μετά τη σεισμική κρίση, συμβάλλει στην κατανόηση της εξάπλωσης των βακτηριακών κοινοτήτων, καθώς και των μεταβολών στη μορφολογία του θαλάσσιου πυθμένα», περιγράφει η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ.

Στην αποστολή θα επαναχρησιμοποιηθεί και το σύστημα βιντεοχαρτογράφησης ΜΟΜΟ, που επιτρέπει τη χαρτογράφηση του βυθού με ακρίβεια χιλιοστού.