Με αφορμή τη συμπλήρωση των 30 ετών αδιάλειπτης προσφοράς του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη, η Αντιπρόεδρος κ. Κατερίνα Λασκαρίδη κάνει μια αναδρομή της πορείας ενός φάρου πολιτισμού και παιδείας στην καρδιά του Πειραιά, ενώ μιλά και για την επόμενη μέρα του Ιδρύματος.

Σε μια συζήτηση που, μεταξύ άλλων, επικεντρώνεται στη σχέση παράδοσης και καινοτομίας, αλλά και στον ρόλο της εκπαίδευσης για τη διαμόρφωση των πολιτών του αύριο, η κ. Λασκαρίδη εξηγεί ότι το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη συνεχίζει δυναμικά στη νέα ψηφιακή εποχή, χωρίς να χάνει τις αξίες που το καθόρισαν από τα πρώτα του βήματα.

-Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη έχει καταγράψει σπουδαίο κοινωνικό έργο κατά τη διάρκεια αυτών των 30 ετών. Ποιους θεωρείτε σταθμούς-ορόσημα του Ιδρύματος μέχρι στιγμής; Ποια πρωτοβουλία ή απόφαση πιστεύετε ότι άλλαξε ριζικά το κοινωνικό αποτύπωμα του Ιδρύματος και γιατί;

Μέσα σε αυτά τα 30 χρόνια υπήρξαν σημαντικοί σταθμοί αλλά και άνθρωποι που διαμόρφωσαν το κοινωνικό αποτύπωμα του Ιδρύματος σε αυτό που είναι σήμερα και, πραγματικά, είναι δύσκολο να το περιορίσει κανείς σε μία μόνο επιλογή.

Όλα ξεκίνησαν το 1993, στη ΧΕΝ Νέου Φαλήρου, σε ένα ημιυπόγειο επί της οδού Σουρή, όπου ο παππούς μου άνοιξε μια μικρή βιβλιοθήκη στη μνήμη της γιαγιάς μου Καίτης Λασκαρίδη, η οποία επί δεκαετίες είχε υπάρξει στέλεχος και μέλος Διοικητικών Συμβουλίων της Χριστιανικής Ένωσης Νεανίδων (ΧΕΝ).

Πρώτο σταθμό-ορόσημο αποτέλεσε το 1997, όταν η ΧΕΝ Νέου Φαλήρου μετεγκαταστάθηκε σε κτίριο της οικογένειάς μου επί της οδού Σμολένσκι, πάντα στο Νέο Φάληρο. Εκεί, η βιβλιοθήκη μεγάλωσε, καταλαμβάνοντας δύο ορόφους του νεοκλασικού κτιρίου, και λειτούργησε για πρώτη φορά ως δανειστική βιβλιοθήκη, ανοιχτή στο κοινό. Παράλληλα, άρχισε να διοργανώνει σχολικά εκπαιδευτικά προγράμματα και πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως και τα «Δημιουργικά Πρωινά του Σαββάτου».

Από το 2000 και μετά, καθώς πολλαπλασιαζόταν το έργο της, άρχισε να ωριμάζει η σκέψη να μετασχηματιστεί σε πολιτιστικό Ίδρυμα και να αποκτήσει δική του στέγη στον Πειραιά, την πόλη όπου μεγάλωσε και έζησε η Καίτη Λασκαρίδη.

Έτσι, το 2007, οι γονείς μου Πάνος και Μαριλένα παίρνουν τη μεγάλη απόφαση: ιδρύεται επίσημα, με προεδρικό διάταγμα, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη. Σκοπός του νέου Ιδρύματος είναι η προαγωγή σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο του ελληνικού πολιτισμού και, ιδίως, των ελληνικών γραμμάτων και της ιστορικής και ναυτικής έρευνας, καθώς και η λειτουργία της Δανειστικής Βιβλιοθήκης «Καίτη Λασκαρίδη». Από τη χρονιά εκείνη και μέχρι σήμερα, το Ίδρυμα αναπτύσσεται ραγδαία, με κύρια δράση στους τομείς της εκπαίδευσης και του βιβλίου.

Το 2013, το Ίδρυμα κάνει ένα ακόμα σημαντικό βήμα: ιδρύει την Ιστορική Βιβλιοθήκη, που αποτελεί μια «βιβλιοθήκη βιβλιοθηκών», η οποία διασώζει και προβάλλει τις συλλογές βιβλίων σπουδαίων προσωπικοτήτων των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών.

Την ίδια χρονιά, βγαίνει στον αέρα και το πρώτο και πιο εμβληματικό μας ψηφιακό έργο – το Τravelogues, το οποίο περιλαμβάνει περισσότερα από 25.000 χαρακτικά από περιηγητικά έργα. Με επισκεψιμότητα περί τις 100.000 μηνιαίως, αποτελεί πρότυπο έργο που διδάσκεται σε τμήματα ψηφιακών σπουδών μέχρι και σήμερα. Έκτοτε έχουμε πραγματοποιήσει επτά μεγάλα ψηφιακά έργα, ενώ άλλα δύο ετοιμάζονται την τρέχουσα χρονική περίοδο. Η απόφαση να κινηθούμε στην ψηφιακή σφαίρα μάς άνοιξε ένα μεγάλο παράθυρο στον κόσμο, ώστε να επεκτείνουμε τις δράσεις και το αποτύπωμά μας πέραν του φυσικού χώρου του Ιδρύματος, αλλά και να είμαστε εναρμονισμένοι με τις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής.

Κατά τη δική μου άποψη, όμως, δεν υπήρξε μόνο μια πρωτοβουλία ή απόφαση που σηματοδότησε το κοινωνικό μας αποτύπωμα, αλλά πολλές μικρές καθημερινές αποφάσεις που λαμβάνουμε, με άξονα πάντα την προσφορά στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό και, κυριότερα, στο κοινωνικό σύνολο. Αυτό, εξάλλου, ήταν το όραμα που μας άφησε πρώτη η Καίτη Λασκαρίδη και μετέπειτα η μητέρα μας Μαριλένα.

-Με ποιο γνώμονα σχεδιάζετε τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Ιδρύματος; Ποια «κενά» της δημόσιας πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορεί ένα ίδρυμα όπως το ΙΑΛ να καλύψει;

Δεν στεκόμαστε επικριτικά απέναντι στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα συνολικά – ίσα ίσα, θεωρούμε ότι ο ρόλος μας θα πρέπει να είναι υποστηρικτικός και συμπληρωματικός. Υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά, σημεία που επιδέχονται βελτίωση όσον αφορά τη σύνδεση των μαθημάτων με την καθημερινότητα, τα ενδιαφέροντα καθώς και τις δεξιότητες που θα χρειαστούν (κοινωνικά και επαγγελματικά) οι μαθητές του σήμερα ως πολίτες του αύριο.

Ζούμε σε μια εποχή ραγδαίων κοινωνικοπολιτικών αλλά και τεχνολογικών αλλαγών, που οι έννοιες των soft skills αλλά και του global citizenship πρέπει να είναι στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ο σχεδιασμός των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στο Ίδρυμα Λασκαρίδη πάντα ακολουθούσε τη γραμμή «ξεκινάμε με την ύλη του σχολείου και προχωράμε πάνω και πέρα από αυτήν», έτσι ώστε να υπάρχουν προγράμματα που οι θεματικές τους σχετίζονται άμεσα με τη διδακτέα ύλη κάθε τάξης, αλλά με μια πιο διαδραστική και συμμετοχική προσέγγιση. Επίσης, τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα αγγίζουν ψυχοκοινωνικά θέματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά, όπως η εφηβεία ή ο σχολικός εκφοβισμός.

Τα τελευταία χρόνια, προσπαθούμε συστηματικά να συμπεριλαμβάνουμε τις νέες τεχνολογίες στα προγράμματά μας – όπως η τρισδιάστατη εκτύπωση, η ρομποτική ή η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Τη φετινή χρονιά, για παράδειγμα, προτείνουμε συνολικά 86 εκπαιδευτικά προγράμματα που προσφέρονται δωρεάν για τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου. Συγχρόνως, υλοποιήσαμε ξανά το πρόγραμμα «Πρότυπα και Πρωτοπόροι», μέσω του οποίου τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν δημοσιογράφους που κάλυψαν πολέμους, ερευνητές που κατέκτησαν δύσκολους στόχους, ποιητές και λογοτέχνες, αλλά και πρόσωπα που διέπρεψαν με το έργο τους, όπως οι καθηγητές Μπαμπινιώτης, Κριμιζής, Ζερεφός και Παυλόπουλος, Ψυχοπαίδης, Ιωάννα Καρυστιάνη και άλλοι.

Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε στη συμπερίληψη και στην προσβασιμότητα στα εκπαιδευτικά μας προγράμματα, όχι μόνο για μαθητές απομακρυσμένων περιοχών ή ελληνόφωνων σχολείων του εξωτερικού, αλλά και για μαθητές που παρουσιάζουν μαθησιακές ή επικοινωνιακές ιδιαιτερότητες.

-Η ναυτοσύνη τι ρόλο έχει διαδραματίσει στην πορεία του Ιδρύματος όλα αυτά τα χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη την παράδοση της οικογένειας Λασκαρίδη στο ναυτιλιακό επιχειρείν;

Πράγματι, η θάλασσα αποτελεί σημείο εκκίνησης για πολλές από τις δράσεις μας και τη θεωρούμε τρίτο πυλώνα της λειτουργίας μας μαζί με τον πολιτισμό και την παιδεία. Η ναυτική ιστορία και έρευνα, καθώς και η υποστήριξη της ναυτοσύνης των Ελλήνων, έχουν αφετηρία μεν το ενδιαφέρον και την παράδοση της οικογένειάς μου στη θάλασσα, αλλά, συγχρόνως, μας έχουν οδηγήσει σε ποικίλους τρόπους ανάδειξης αυτού του τομέα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Για παράδειγμα, οργανώνουμε και συμμετέχουμε, από το 2012 και κάθε χρόνο, στις ενάλιες αρχαιολογικές έρευνες στο περίφημο ναυάγιο των Αντικυθήρων. Διαθέτουμε μεγάλη ναυτική συλλογή με κύρια εκθέματα από την τελευταία περίοδο των μεγάλων ιστιοφόρων πλοίων και τη μεγαλύτερη συλλογή αντικειμένων και επιστολών του περίφημου Βρετανού ναυάρχου Νέλσον. Επίσης, έχουμε στην κατοχή μας τόσο το αρχείο του ναυάρχου Κόδριγκτον, που σχετίζεται με τη δράση του στη Μεσόγειο και τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, όσο και προσωπικά αντικείμενα του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη. Πρόσφατα ολοκληρώσαμε και ένα μεγάλο ευρωπαϊκό χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα, με τίτλο «Από το Αιγαίο στο Ιόνιο: Μια θάλασσα γνώσης», στο πλαίσιο του οποίου ψηφιοποιήθηκε και αναδείχθηκε μέσω εκπαιδευτικών εφαρμογών και προγραμμάτων το θαλάσσιο, λογοτεχνικό, αρχειακό και μουσειακό υλικό του Ιδρύματος.

Απόσπασμα από τη συνέντευξη της κ. Λασκαρίδη στο τεύχος Δεκεμβρίου, το οποίο μπορείτε να αποκτήσετε πατώντας εδώ.